Kako su Skandinavci grejali kuće na minus 30 bez izolacije: Ovi stari trikovi i danas mogu da vam uštede novac
- Stare skandinavske kuće zadržavale su toplotu i na oko –30 °C zahvaljujući zaptivanju spojeva, toplotnoj masi i velikim zidanim pećima koje su dugo otpuštale toplotu.
- Manje prostorije, niži plafoni i zatvaranje vrata pomagali su da se greje samo deo kuće, dok su podovi i podizanje kuće iznad tla smanjivali gubitke toplote.
U Skandinaviji postoje drvene kuće stare stotinama godina koje su preživele brojne oštre zime. Građene su bez današnjih izolacionih materijala, električnog grejanja i savremenih sistema ventilacije, ali je način na koji su bile projektovane pomagao da zadrže toplotu u unutrašnjosti čak i kada bi temperatura pala na oko -30 °C.
Nije se pritom radilo samo o debelim drvenim zidovima. Na ponašanje kuće uticali su i spojevi između trupaca, veličina prostorija, položaj kuće, način grejanja, kao i materijali koji su korišćeni za podove i zidove.
Jedan od važnijih elemenata bila je toplotna masa. Debelo drvo, kamen i zidane peći mogu da akumuliraju toplotu i postepeno je otpuštaju nakon što se izvor grejanja ugasi. Kod masivnih konstrukcija promene temperature zato su sporije nego kod laganih konstrukcija.
To ne znači da debeli drveni zid može da zameni savremenu toplotnu izolaciju. Reč je o različitim svojstvima materijala. Izolacija usporava prolazak toplote kroz konstrukciju, dok toplotna masa može da sačuva deo toplotne energije i kasnije je vrati u prostor.
Posebna pažnja prema spojevima
Kod tradicionalnih drvenih kuća veliki problem mogao je da bude prodor hladnog vazduha. Trupci su se zato precizno uklapali jedan u drugi, a praznine su se zatvarale materijalima poput mahovine i gline.
Takvi materijali nisu korišćeni zato što su bili neki poseban „izolator“, već zato što su pomagali da se zatvore praznine između drvenih elemenata.
Dobro zaptivanje važno je i kod današnjih kuća. Hladan vazduh može da ulazi kroz spojeve oko prozora i vrata, instalacija, zidova, plafona i podova. Ako takvih mesta ima mnogo, grejanje mora stalno da nadoknađuje toplotu koja izlazi sa izmenjenim vazduhom.
Norveški institut SINTEF među čestim mestima propuštanja u drvenim kućama navodi upravo spojeve spoljnih zidova sa plafonom i podom, područja oko prozora i vrata, kao i mesta na kojima instalacije prolaze kroz omotač zgrade.
Zato kvalitetna izolacija sama po sebi nije dovoljna. Kuća mora da bude dobro izvedena i sa konstrukcijskog stanovišta, bez nepotrebnih mesta kroz koja vazduh može da prolazi.
Velike peći grejale su kuću satima
U tradicionalnim skandinavskim kućama važnu ulogu imale su velike zidane i kamene peći. One se ne ponašaju kao obična lagana grejalica koja zagreje prostor i brzo se ohladi nakon isključivanja.
Kada se peć dobro zagreje, njena masa nastavlja da predaje toplotu prostoru još dugo nakon završetka loženja. Peć, osim vazduha, zagreva i površine, nameštaj i ljude u prostoriji.
Takav način grejanja koristi se i danas, na primer kod velikih zidanih peći koje nakon loženja još dugo zadržavaju i otpuštaju toplotu.
Nisu grejali celu kuću jednako
Još jedna stvar koja se danas često zanemaruje jeste veličina prostora.
Tradicionalne kuće imale su manje prostorije, niže plafone i vrata između pojedinih delova kuće. Prostorija u kojoj se kuvalo i boravilo bila je toplija, dok su spavaće sobe mogle da budu hladnije.
Takav raspored imao je vrlo praktičan razlog. Manju prostoriju lakše je zagrejati, a zatvaranjem vrata toplota ostaje tamo gde se najviše boravi.
I kod današnjih starih kuća preporučuje se takozvano temperaturno zoniranje. Norveški Riksantikvaren, ustanova zadužena za zaštitu kulturne baštine, među savetima za smanjenje potrošnje energije navodi upravo zatvaranje vrata između prostorija koje se zagrevaju na različite temperature.
Nema potrebe držati celu kuću na istoj temperaturi ako se deo prostorija koristi retko.
Podovi su takođe imali svoju ulogu
Tradicionalne drvene kuće često su imale debele podove, a između pojedinih slojeva koristili su se materijali poput piljevine ili mahovine.
Kuće su se često podizale iznad tla na kamenim stubovima, čime se smanjivao direktan kontakt drvene konstrukcije sa vlažnim tlom. Takva izvedba imala je i druge građevinske prednosti, među kojima je zaštita drveta od vlage.
Kod savremene gradnje posebna pažnja posvećuje se toplotnim mostovima, odnosno mestima na konstrukciji kroz koja toplota lakše prolazi prema spolja. Pod, zidovi, krov, prozori i njihovi spojevi zato moraju da se posmatraju kao celina.
Šta možemo da primenimo danas?
Ne treba kopirati srednjovekovnu kuću da bi se iskoristili neki od njenih principa.
Kod nove kuće i dalje je najvažnije dobro projektovati omotač zgrade, pravilno postaviti izolaciju i rešiti toplotne mostove. Jednako je važno dobro zaptiti spojeve i proveriti vazdušnu nepropusnost kuće.
Toplotna masa može da se poveća korišćenjem masivnih materijala poput betona, kamena ili punog drveta, a masivne zidane peći i drugi radijantni sistemi mogu dugo da predaju toplotu nakon što prestane izvor grejanja.
Pomaže i raspored prostora. Manje, odvojene prostorije jednostavnije je grejati različitim intenzitetom nego veliki otvoreni prostor sa visokim plafonom.
Konstrukcija stare skandinavske kuće pokazuje kako su ljudi u uslovima hladne klime morali dobro da razmisle o svakom izvoru toplote i svakom mestu na kojem bi ona mogla da pobegne.
Neke od tih ideja danas su skrivene iza modernih materijala i tehnologije, ali princip je ostao isti. Toplotu treba proizvesti, zadržati i rasporediti tamo gde je potrebna.
Biznis Kurir/Jutarnji.hr
