Kreće projekat za energetski spas Srbije: Gradi se naftovod od 157 miliona evra, trasa od 113 kilometara ide od Mađarske do Novog Sada - ovo su svi detalji

Srbija i Mađarska nastavljaju sa osnaživanjem strateških energetskih veza kroz realizaciju kapitalnog projekta izgradnje magistralnog naftovoda. Ovaj infrastrukturni poduhvat, koji je nedavno dobio status prioritetnog investicionog projekta u Budimpešti, predstavlja ključni korak ka unapređenju energetske sigurnosti, smanjenju ranjivosti i diversifikaciji pravaca snabdevanja sirovom naftom za čitav region.

Inicijativa za povezivanje Srbije na naftovod "Družba" (preko Mađarske) zvanično je započeta 2022. godine. Ključni okidač bila je najava prekida isporuke nafte putem Jadranskog naftovoda (JANAF), nakon usvajanja osmog paketa sankcija Evropske unije, u kojem zemlje Zapadnog Balkana nisu izuzete iz zabrane uvoza sirove nafte morskim putem. Kako je JANAF trenutno jedini pravac iz kog Srbija uvozi naftu, Ministarstvo rudarstva i energetike je prepoznalo hitnu potrebu za obezbeđivanjem alternativnih ruta.

Osetljivost evropske energetske infrastrukture dodatno se pokazala tokom višemesečne pauze u isporuci ruske sirove nafte Slovačkoj i Mađarskoj preko ukrajinskog dela naftovoda "Družba". Zastoj, koji je počeo u januaru, rezultirao je blokadom ključnog kredita Evropske unije Ukrajini (u iznosu od 90 milijardi evra) od strane Budimpešte. 

Nakon što je energija ponovo počela da teče u aprilu ove godine, Mađarska je povukla svoj veto. Kompanija MOL i slovačke vlasti potvrdile su nastavak isporuka (uz očekivanje prijema 119.000 tona nafte do kraja aprila).

Tehničke specifikacije i kapaciteti

U proleće 2023. godine, na 13. zasedanju Zajedničke komisije za ekonomsku saradnju, doneta je odluka o gradnji naftovoda u izvedbi mađarskog MOL-a i srpske Transnafte, što je formalizovano potpisivanjem Memoranduma o razumevanju. Projekat je usmeren na transport nafte tipa REB (Russian Export Blend).

Karakteristike magistralnog naftovoda:

• Dimenzije i materijal: Planirani čelični naftovod biće u celini podzeman. Njegova dužina na teritoriji Srbije iznosiće oko 113 kilometara. Preliminarni prečnik cevi iznosi DN450, dok će konačna dimenzija biti precizirana projektnom dokumentacijom.
• Kapacitet protoka: Maksimalni kapacitet iznosi 5,5 miliona tona nafte godišnje, što je direktno usaglašeno sa maksimalnom količinom koju Mađarska može da isporuči. Ovo, u uslovima kontinualnog transporta, odgovara protoku od oko 725 m³/h. Kapacitet je takođe prilagođen nominalnom obimu prerade u Rafineriji Pančevo (4,8 miliona tona godišnje).
• Radni pritisak: Preliminarni hidraulički proračun utvrdio je da je za pun kapacitet transporta, od pumpne stanice Alđo (Mađarska) do terminala u Pančevu, neophodan maksimalni radni pritisak od 70 bara. Tačni uslovi rada zavisiće od trenutnih potreba Srbije i dostupnih količina nafte iz domaće proizvodnje i sistema JANAF.

Trasa koridora - Kroz 6 opština do Novog Sada

Vlada Srbije usvojila je Uredbu o utvrđivanju Prostornog plana područja posebne namene. Ukupna površina obuhvaćena ovim planom iznosi impresivnih 4.535,43 hektara, formirajući infrastrukturni koridor dužine oko 120 kilometara, sa zaštitnim pojasom od 200 metara sa obe strane cevovoda. Najveći deo trase projektovan je tako da prolazi kroz poljoprivredno zemljište, zaobilazeći urbane zone.

Trasa obuhvata delove teritorija katastarskih opština kao što su Velebit, Kanjiža, Senta, Ada, Bačko Gradište, Žabalj i Kać. Njena precizna putanja je sledeća:

Državna granica (Horgoš): Početna tačka u Srbiji nalazi se severoistočno od Horgoša (granica sa Mađarskom kod prelaza Horgoš 2). Tu je smeštena prijemno-otpremna čistačka stanica (POČS) i atmosferski rezervoar kapaciteta 10 m³.

Kanjiža: Naftovod se pruža ka jugu, na 2 km istočno od Horgoša i 400 metara severozapadno od Martonoša. Ukršta se sa državnim putem IB-13 i prugom Horgoš-Kanjiža. Trasa ide zapadno od Kanjiže (2,8 km), Zimovića (800 m) i Trešnjevca (1 km), uz ukrštanja sa kanalima Horgoš-Martonoš, Kereš i Adorjan-Velebit.

Senta i Ada: Prelaskom u Sentu, koridor prolazi na 2 km zapadno od Gornjeg Brega. Zatim ulazi u opštinu Ada, gde prolazi 600 metara zapadno od Sterijina i ukršta se sa državnim putem IIA-105.

Bečej: Trasa prelazi reku Čik, te nastavlja zapadno od Bačkog Petrovog Sela (3 km) i samog Bečeja (2 km). Sledi ukrštanje sa kanalom Dunav-Tisa-Dunav i prolazak na 2,1 km zapadno od Bačkog Gradišta.

Žabalj: Cevovod nastavlja 2,5 km zapadno od Čuruga, prelazi preko Jegričke reke i njenih pritoka. Kod Gospođinaca ukršta se sa putem IIA-112 i železničkom prugom, gde napušta koridor gasovoda Interkonektor i kod Đurđeva ulazi u infrastrukturni pojas naftovoda i gasovoda.

Novi Sad (Završna tačka): Odatle skreće ka zapadu, prolazi kroz koridore kod Nemanovaca i ulazi u energetski koridor autoputa E-75. Prolaskom kroz radnu zonu Sever IV, trasa se okončava u Prijemnoj čistačkoj stanici (PČS) Novi Sad, unutar terminala „Transnafta” AD Pančevo.

Tenderi i rokovi

Mađarska je Uredbom proglasila projekat prioritetnim, čime su procedure izdavanja dozvola znatno pojednostavljene. U Srbiji, kompanija Transnafta Pančevo raspisala je tender za radove na izgradnji i stručni nadzor. Iako je rok za dostavljanje ponuda bio produžen do 26. februara, tender je nedavno privremeno obustavljen zbog podnetog zahteva za zaštitu prava.

Ipak, tehnička dokumentacija je spremna i sve potrebne dozvole su već pribavljene. Prema najavama ministarke rudarstva i energetike, Dubravke Đedović Handanović, očekuje se da se ugovori potpišu tokom predstojećeg leta, kako bi fizički radovi na terenu otpočeli na jesen.

Energetsko partnerstvo dve zemlje

Izgradnja naftovoda je samo okosnica mnogo šire energetske strategije Beograda i Budimpešte, koja podrazumeva i pripremu novog međudržavnog sporazuma. Takođe, intenzivno se pregovara i između ruskih vlasnika i kompanije MOL o mogućoj transakciji, a pregovori napreduju uz konsultacije sa Vladom SAD i uz nadzor resornih ministarstava Srbije i Mađarske. Paralelno, Srbija pregovara o mogućem otkupu dodatnih pet odsto vlasničkog udela u NIS-u, kao i o daljim kapitalnim ulaganjima u TE-TO Pančevo i Petrohemiju.

Biznis Kurir