Hrvatska u panici: Ako MOL kupi NIS, držaće Janaf u šaci
Vest o mogućem preuzimanju Naftne industrije Srbije (NIS) od strane MOL-a od njenog većinskog vlasnika, ruske kompanije Gasprom, a zbog američkih sankcija, pokrenula je lavinu raznih kombinacija širom većeg dela jugoistočne Evrope.
Pomenuta mađarska petrohemijska kompanija, koja drži većinski udeo u hrvatskoj INI, preuzela bi, na primer, NIS-ov lanac benzinskih stanica u Rumuniji i Bugarskoj, ali i povećala izglede za dalje širenje u tim zemljama.
Takođe, hrvatski naftovod Janaf bio bi na milost i nemilost ojačanog MOL-a, što bi ga moglo potpuno eliminisati.
Ali ovo su samo neki od mogućih efekata regionalnog rasta MOL-a, a ne treba zaboraviti da ista grupa poseduje i slovački Slovnaft. Za Srbiju je, međutim, i dalje najvažnije da potpuno izađe iz neizvesnosti oko prava na uvoz i preradu nafte u NIS-ovim postrojenjima u Pančevu, piše Deutsche Welle, a prenose hrvatski mediji.
Dominacija MOL-a
S druge strane, ako ovu kompaniju preuzme MOL, onda bi lako mogla da doživi istu sudbinu kao i INA, nekadašnji najveći proizvodni i tržišni subjekt u datom sektoru i regionu. Niko u stručnoj zajednici ne sumnja da bi ekonomski i energetsko-politički efekti ovoga bili više nego značajni.
- Ovo preuzimanje bi značajno ojačalo poziciju MOL-a kao dominantnog regionalnog igrača u lancu od transporta do prerade nafte u rafinerijama i maloprodaje naftnih derivata - potvrdio je Vladislav Brkić, dekan Rudarsko-geološko-naftnog fakulteta u Zagrebu, dodajući da konkretni tržišni i energetsko-politički efekti najviše zavise od uslova pod kojima bi ruski kapital i uticaj zaista bili zamenjeni novom, većinski neruskom vlasničkom strukturom.
Po njegovom mišljenju, u tom scenariju bi bilo realno očekivati dodatnu koncentraciju tržišne moći u segmentu fosilnih goriva, trenutno na teritoriji Mađarske, Srbije, Hrvatske i Slovačke.
Štaviše, ne bi bilo loše posvetiti više regulatorne pažnje tome zbog mogućih ograničenja tržišne konkurencije i efekata na krajnje potrošače. Ali što se tiče drugačijeg stava samog NIS-a, Brkić deli stav da iskustvo INE pokazuje da preuzimanje od strane regionalnog partnera može dovesti do velikih promena.
Ugovorna zaštita strateškog odlučivanja
- Konkretno, na premeštanje ključnih upravljačkih funkcija - precizirao je on "kao i na racionalizaciju proizvodnog portfolija, i na ponovnu procenu uloge pojedinačnih rafinerija, u zavisnosti od toga kako se one uklapaju u ukupnu optimizaciju mreže rafinerija unutar iste grupe."
U slučaju da MOL integriše Rafineriju Pančevo, zajedno sa postojećim rafinerijama, naš sagovornik smatra da su moguće promene u obimu prerade i investicionim prioritetima.
- Međutim, državno učešće Srbije i američki uslov o potpunom izlasku ruskog vlasnika daju Beogradu izvestan prostor da ugovorno zaštiti kontinuitet ključnih infrastrukturnih operacija i zadrži izvestan uticaj na strateške odluke - primetio je dekan zagrebačkog RGNF-a.
Biznis Kurir/Jutarnji list